لطفی اوزکوک

لطفی اوزکوک
لطفی اوزکوک
لطفی اوزکوک
لطفی اوزکوک
لطفی اوزکوک
لطفی اوزکوک
لطفی اوزکوک
لطفی اوزکوک
لطفی اوزکوک

Lütfi Özkök

لطفی اوزکوک ؛ عکاس ادیبان

پانزدهمین روز از مارس 1923« لطفی اوزکوک»در استانبول به دنیا آمد. پدرش که از تاتارهای اهل کریمه بود، به شغل ماهیگیری می‌پرداخت. برای همین کار کردن و کسب درآمد به اولویت زندگیش تبدیل شد. در نوزده‌سالگی، مجله‌ی خیابان [1] را به همراه دوستانش «صباح‌الدین کودرت آکسال» [2] که بعدها به یکی از شاعران معروف ترکیه مبدل شد و همچنین «فحیر اونگر»[3]  منتشر کرد. پس از گذراندن دوران دبیرستان در کالج فرانسوی ژاندارک و آشنایی بافرهنگ فرانسه، در سال 1943 دورهای را برای تحصیلات در رشته‌ی مهندسی در دانشگاه وین آغاز کرد، اما هنوز یک سال نگذشته بود که جنگ او را مجبور به بازگشت به ترکیه کرد. پنج سال بعد اوزکوک که برای ادامه‌ی تحصیل در رشته‌ی مهندسی نساجی به فرانسه رفته بود، پس از ازدواج با همکلاسی سوئدی خود «آنه ماری جوهلین» [4] که هنگام تحصیل در سوربن با یکدیگر آشنا شده بودند، به سوئد نقل‌مکان کرد. در یک شرکت تعاونی ساختمانی در استکهلم به‌عنوان ماکت‌ساز  مشغول به کار شد. بااین‌وجود درآمد حاصل از آن کافی نبود و وضعیت نامناسب مالی خانواده‌ وادارش ‌کرد در سال 1953  به ترجمه‌ی آثار ادبی از ترکی به سوئدی و برعکس بپردازد. در همان سال گلچینی از اشعار ترکی با عنوان «نان و شور» [5] را تهیه کرد که شامل اشعاری از «اورهان ولی» [6]، «ملیح جودت آندای» [7] و «اوکتای رفعت» [8] بود. پس از ترجمه‌ی آثاری به زبان ترکی و ارسال آن‌ها به روزنامه‌های ترکیه که در ستونی با عنوان نامه‌های سوئد چاپ می‌شد، مدیر یکی از نشریات از او خواست تا به همراه ترجمه‌ی هر شعر، عکسی از شاعر را نیز ارسال کند؛ اما هزینه‌ی تهیه‌ی عکس از آرشیو مطبوعات سوئدی برای او بسیار گران تمام می‌شد. همین امر سبب شد که لطفی ازکوک خود به تهیه‌ی عکس از شاعران بپردازد و این آغاز ورود ناخواسته‌ی یکی از مهم‌ترین عکاسان پرتره‌ به دنیای عکاسی بود. کسی که صدها ادیب و نویسنده‌‌ی بزرگ را در مقابل لنز دوربینش قرارداد.
 نخستین پرتره اوزکوک از دوست شاعرش «سدربرگ» [9] بود که پرتره‌‌اش را به درخواست «حسام‌الدین بوزک» [10]، ناشر آثار سدربرگ در ترکیه، با استفاده از دوربین آماتوری همسرش آنه ماری گرفت؛ اما اولین عکاسی حرفه‌ای او که برایش درآمد مالی داشت، به ثبت چهره‌ی هنرمند کوبایی «ویفردو لام» [11] در سال 1957 مربوط می‌شود ؛ هنگامی‌که سدربرگ، اوزکوک را به‌عنوان عکاس برای مصاحبه با یک روزنامه دعوت کردو اینگونه اوزکوک اولین گام خود را به‌عنوان یک عکاس حرفه‌ای برداشت. بااین‌حال او نخستین موفقیت خود را در عکاسی مدیون عکسی می‌دانست که از چهره‌ی هنرمند لهستانی، «چسلاو» [12] گرفت؛ نویسنده‌ای که در 1980 نوبل ادبیات را به خود اختصاص داد. داستان آشنایی او با «جوزف برودسکی»، ادیب و منتقد فراری از شوروی نیز در نوع خود شنیدنی است. ملاقاتی در یک روز زمستانی، فضای داخلی رستورانی در مرکز شهر استکهلم که به‌واسطه‌ی نور اندک، اجازه‌ی عکاسی به اوزکوک را نمیداد. اوزکوک در جستجوی راهحل به دستشویی رستوران می‌رود و با دیدن دیوارهای سفید دستشویی، برودسکی را راضی می‌کند تا در آنجا و زیر نور لامپ 60 واتی برایش ژست بگیرد. این عکس بعدها که برودسکی برنده‌ی جایزه‌ی نوبل ادبی شد بارها در نشریات مختلف دنیا چاپ ‌شد.

 

جوزف برودسکی


در سال 1959و در جریان کنفرانس صلح استکهلم، پرتره‌ی معروف اوزکوک از« ناظم حکمت»[13] ، شاعر شهیر ترک ثبت می‌شود و  با شرکت درکنفرانس بین‌المللی 1960 نویسندگان در کپنهاگ شروع به ساختن آرشیو پرترههای خود می‌کند. آرشیوی که با حضور در کنفرانسهای ادبی دیگر رشد قابل‌توجهی پیدا کرد. شاید اینکه اوزکوک خود شاعر بود و از نزدیک دنیای هنر و ادبیات را دنبال میکرد به او در نفوذ به دنیای پر از انزوای نویسندگان یاریرسان بود. برای مثال اگرچه ساموئل بکت [14] از عکاسان خوشش نمی‌آمد، اما او توانسته بود به حریم او وارد شود و به‌عنوان یک دوست از او عکاسی کند. اوزکوک قبل از گرفتن پرتره‌هایش با سوژه‌هایش ارتباط برقرار میکرد و این در عکسهایش کاملاً محسوس  است. او توانست دوستی مادامالعمری با برخی از چهرههای ادبی نظیر ناظم حکمت، ساموئل بکت و رنه شار[15]  پیدا کند. و با گرفتن پرتره‌ها‌ی متوالی در هرسال، سعی در ثبت تغییرات چهره‌ی آنان در طول گذر زندگی داشت.
 

ساموئل بکت


سال 1977 اوزکوک جایزه‌ی هنری آکادمی سلطنتی سوئد را دریافت کرد ودر سال 1986 پرترههایی از 207 نویسنده از 37 کشور را در مکزیکوسیتی به نمایش گذاشت. نمایشگاه چهره‌ی 100 نویسنده که 20 تن از آن‌ها اهل ترکیه بودند را سال 1987 در گالری هنری بانک یاپی کردی [16] در بیوغلوی استانبول بر روی دیوار برد. اوزکوک جایزه‌ی آکادمی سوئد را در سال 1996 دریافت کرد و نمایشگاهی از آثار او با عنوان پرترههای نویسندگان معاصر سال 1998 در گالری هنری استانبول [17] برگزار شد. همان سال پرترههای او از سی چهره‌ی برنده‌ی جایزه‌ی نوبل در هفتهای که جوایز نوبل اهدا می‌شد، در کتابخانه‌ی آکادمی سوئد به نمایش درآمد. اوزکوک توانست در سال 2002  با  پرترههایی از نویسندگانی نظیر ساموئل بکت و ویلیام اس. بوروگ [18] در نمایشگاه فناس [19] شرکت کند ونشان افتخار دولت سوئد را دریافت کرد. سی و پنج پرتره از برندگان جایزه‌ی نوبل، در سال 2010، در موزه‌ی نوبل به نمایش گذاشته شد.  سرانجام درسال 2017لطفی اوزکوک پس از سال‌ها فعالیت درزمینه‌ی عکاسی پرتره‌، در استکهلم چشمانش را از دنیا فروبست.


 

                          


[1] Sokak

[2] Sabahattin Kudret Aksal

[3] Fahir Onger

[4] Anne-Marie

[5] Brödet och Kärleken

[6] Orhan Veli Kanık

[7] Melih Cevdet Anday

[8] Oktay Rifat Horozcu

[9] Lasse Sderderberg

[10] Hssamettin Bozok

[11] Wifredo Lam

[12] Czslaw

[13] Nızım Hikmet

[14] Samuel Barclay Beckett

[15] René Char

[16] Yapı Kredi

[17] Maçka

[18] William S. Burroughs

[19] Fnac