تاثیر الهام بخش الفبای عربی بر هنر انتزاعی

آثار نصب شده بر روی دیوار گالری گِری[1]  دانشگاه نیویورک، هر بیننده‌ای را بر سر دوراهی عجیبی قرار می‌دهد؛ اینکه با آثاری نقاشانه مواجه است یا تابلوهایی خطی. نکته‌ی حیرت انگیز درباره‌ی الفبای عربی، انعطاف‌پذیری بی‌نظیر حروف آن است، تا جایی که می‌توانند به اشکال مختلفی ترسیم شوند، حلقه‌هایی که گاهاً تداعی‌گر یک اسب چابک هستند و نقاطی که می‌توانند نقش پیکسل‌های دیجیتالی را بازی کنند. اگرچه کشورهای عربی در چند سال اخیر، نقش بزرگی در عرصه‌ی اقتصاد هنر داشته‌اند و با برگزاری رویدادها و احداث موزه‌های هنری، فعالانه پذیرای هنر در سرزمین‌شان بوده‌اند، اما در عرصه‌ی هنر بین‌المللی هنوزسهم قابل توجهی را به خود اختصاص نداده‌اند.
در این میان، گالری گِری دانشگاه نیویورک، با برگزاری نمایشگاهی تحت عنوان اشکال جذاب: امر انتزاعی از جهان عرب،1950تا1980 میلادی [2] توسط سهیلا تاکش[3] ، کیوریتور بنیاد هنری باراجل[4] در امارات متحده عربی، آثار متعددی از نقاشان عرب، بربر، یهودی و دیگر هنرمندانی از عراق تا الجزایر را گرد هم آورده است. اغلب هنرمندان این نمایشگاه، دوره‌های آموزشی هنر را در اروپا و آمریکا گذرانده‌اند، پس جای تعجب ندارد که ویژگی‌های نقاشی غربی مانند رنگ‌های شفاف اکسپرسونیستی را در آثارشان ببینیم، اما با این وجود رد هنر باستانی منطقه‌ی خاور میانه که ریشه در خط عربی دارد، کاملا در آثارشان مشهود بوده و به نقاشی آنها وجهی انتزاعی بخشیده است.
به عنوان مثال در آثار مدیحه عمر[5] ، نقاش فقید سوری که در دانشگاه هنر و طراحی کورکران [6] واشنگتن تحصیل نموده، حروف عربی وسیله‌ای برای خلق نوعی از آثار شبیه به نقاشی‌های غربی بوده و برایش هویتی دنیوی داشتند؛ برخلاف نقش خط در هنر سرزمین‌های اسلامی که به واسطه‌ی قرآن، نقشی الوهی به خود می‌گیرد. در طرح آبرنگی از مدیحه عمر که در سال 1978 کشیده، تلفیق رنگ‌های آبی با قرمز شفاف تداعی‌گر قوس حروف عربی و گاهاً هلال‌های باستانی بین‌النهرین است. چیدمان هنرمندانه‌ی این قوس‌ها در کنار و روی هم، مخاطب را در پس تصویر، به دنبال معنای بلاغی نوشته می‌کشاند.


 
اثر قابل توجه دیگر در این نمایشگاه، تابلویی بدون عنوان از هنرمند مصری، عمر النقدی [7] می‌باشد که در سال1970میلادی ترسیم شده است. النقدی، با استفاده از اشکالی که شبیه به حرف اول زبان عربی، یعنی الف، است در صدد نوعی بیان انتقادی می‌باشد. او با استفاده از الف که حرف اول کلمه الله نیز است، تصویری عرفانی از یگانگی و منیت همه‌ی موجودات جهان را که برای او امری ناخوشایند است، به تصویر کشیده است. مانند تکرار بیشماری از اعداد یک بر روی هم که نمایش فردیتی زشت را در جامعه نمایان می‌کند.


 در این نمایشگاه آثار دیگری از کمال ابوالعطا[8] ، شاکر حسن السعید[9] ، وجدان [10] هنرمند اردنی، و دو هنرمند مراکشی به نام‌های احمد الچرکعونی[11]  و جلیل الغربونی[12]  بر روی دیوار قرار دارد که وجه اشتراک همه‌ی آنها تاثیر گرفتن از الفبای عربی در جهت حرکت به سمت تولید آثاری انتزاعی است.
این نمایشگاه تا 4 آوریل 2020 جهت بازدید در گالری خکستری دانشگاه نیویورک دایر است.


 آثاری از کمال ابوالعطا (دیوار وسط)


 بدون عنوان، اثر وجدان، 1970


 ترکیب بندی، اثر جلیل الغربونی،1969


 آینه‌های قرمز، اثر احمد الچرکعونی،1965


منبع:

https://www.nytimes.com/2020/02/20/arts/design/Arab-Abstraction-grey-art-gallery.html


[1] Grey Gallery
[2] Taking Shape: Abstraction from the Arab World, 1950s-1980s
[3] Suheyla Takesh
[4] Barjeel Art Foundation
[5] Madiha Umar
[6] Corcoran
[7]  Omar el-Nagdi
[8] Kamal Boullata
[9]  Shakir Hassan al-Said
[10] Wijdan
[11]Ahmed Cherkaoui
[12] Jilali Gharbaoui